De monoku-wedstrijd 2026
Samenvatting: Walter Vereertbrugghen
Op de ontmoetingsdag van oktober 2025 in Wassenaar sprak Ivo Smits over experimenteren in de moderne haiku. Zo beschreef hij het loslaten van het traditionele 5-7-5 denken en gaf een aantal voorbeelden van de eenregelige haiku.
Het thema van de ‘Paul Mercken Aanmoedigingsprijs’ voor het jaar 2026 was daarmee geboren: de ‘Monoku’. Deze term werd bedacht door Jim Kacian.
Een monoku is een éénregelige haiku, een nieuwe naam voor een ‘vrije-vorm haiku’ (jiyūritsu haiku) die voor het eerst verscheen in het Japanse tijdschrift ‘Sōun’. Japanners schrijven hun haiku meestal in één verticale regel, soms in een horizontale. Sommige laten zich echter niet optimaal uitdrukken in de conventionele drie regels. Dan kan de monoku uitkomst bieden. Een lezer krijgt meer vrijheid om de nadruk te leggen hoe en waar hij wil. Op één regel worden inzicht en schoonheid weergegeven: een moment gevangen in poëzie, een krachtige expressie in zijn kortheid, en van alle vet ontdaan.
De diepte en de gelaagdheid van een woord komen tot leven in een éénregelige haiku, omdat het daarin op een andere manier wordt gepresenteerd dan in een drieregelige haiku.
Een eerste voorbeeld is van Seisensui Ogiwara (in de vertaling van Ivo Smits):
ik hef de vaarboom op — midden in de maan
Een tweede voorbeeld van Henk van der Werff werd in 2018 de haiku van het jaar:
kushandjes het afscheid zo lang als het perron
Jan Guichelaar bewerkte een artikel van Pravat Kumar Padhy voor het lentenummer van 2026 van Vuursteen. Hij geeft houvast door bondig een zevental technieken en eigenschappen te vermelden:
- Woordrangschikking (een dichte stroom van schrijven van woorden)
- Juxtapositie: twee of meer elementen om contrast, overeenkomst of verbanden te benadrukken
- Woorden met een samenhangende betekenis: zodanig gerangschikte woorden dat een beeld ontstaat
- Monoku met kíre (切れ komt direct van het Japanse werkwoord kiru 切る, wat “snijden” betekent): een duidelijke pauze, koppelteken, gedachtestreep of cesuur ertussen
- Inhoud en vorm: de typografie stemt overeen met de inhoud van het gedicht
- Meerdere beelden: de lezer springt van de ene naar de andere setting voordat hij bij de beeldende versmelting komt
- Minimalistisch: zo kort en kernachtig mogelijke weergave
De jury van de Paul Mercken aanmoedigingsprijs bestond dit jaar uit Jan Guichelaar, Walter Vereertbrugghen en Karen de Boer. Lodewijk Ouwehand verzorgde het wedstrijdsecretariaat en bezorgde de jury begin augustus een bestand van 288 inzendingen. De jury bedankte alle deelnemers voor hun dappere poging om zich te wagen aan een kunstvorm die bij ons nog niet is ingeburgerd.
Met de zeven beschreven technieken bij de hand stelden de juryleden onafhankelijk van elkaar eerst een shortlist per persoon op. Na van gedachten gewisseld te hebben werden ze het eens over de drie laureaten. Er waren enkele monoku waar de meningen uiteen bleven lopen. Twee daarvan werden tegen het licht houden.
Helaas kon Jan Guichelaar niet aanwezig zijn op de haikudag en dus hebben Walter en Karen de presentatie verzorgd.
De eerste monoku die besproken werd, is van Annick Speeleveld. De jury heeft lang stilgestaan bij deze inzending en de meningen bleven verdeeld, waardoor hij niet in de prijzen is gevallen. Omdat deze echter hoog eindigde bij twee juryleden, verdiende hij meer dan gewone aandacht.
In mijn tas een twee kilo zak rijst ooit jij mijn kind
Uit de argumenten die over en weer uitgewisseld zijn kwam naar voren dat in deze monoku een verrassende en onverwachte wending zit. Er is sprake van contrastwerking door middel van een vergelijking en toch ook een samensmelting. In één regel lijkt een nuchtere blik geworpen te worden op het gewicht van een baby. In de maanden voor de geboorte én in de eerste maanden erna wordt de groei van een ongeborene of pasgeborene uitgedrukt in gewicht. Eén jurylid benoemde hoe onvoorstelbaar het uitgroeien van een kind tot een volwassene kan zijn als je als ouder met verwondering kijkt naar volwassen kinderen en beelden terugkomen van toen ze nog klein waren. Een ander benoemde dat twee kilo rijst in een tas best een gewicht is, maar in vergelijking met een kind dat nog gedragen wordt of een pasgeboren kind van twee kilo is dat dan juist heel licht. Het laat vervolgens open of het kind nooit zwaarder is geworden dan twee kilo of juist is uitgegroeid tot een volwassen kind.
Een tweede monoku, van Bert Elzinga, die bij één jurylid hoog eindigde, kreeg tijdens de presentatie eveneens aandacht.
drie reeën op het bospaadje mijn blik zakt naar het zand
De kans om hier, in verstedelijkt gebied, een ree te ontmoeten is beperkt. Ergens in een bosrijke omgeving is die kans niet eens zoveel groter. Een ree is schuw van aard. Het toeval moet de wandelaar gunstig gestemd zijn, want anders lukt het niet. En als het al eens lukt, dan wordt hij overvallen door het besef van een uitzonderlijke ontmoeting. De Japanners hebben een toepasselijke uitdrukking: ichi-go ichi-e. Dat betekent letterlijk: één keer, één ontmoeting. Bedoeld wordt dat elke gebeurtenis zich maar één keer kan voordoen. Zelfs als er nog eens iets gelijkaardigs gebeurt, dan zullen we toch verschilpunten opmerken ten opzichte van de vorige keer. Ja, dat alle gebeurtenissen van elkaar verschillen is iets wat iedereen ondervindt, en weet. Maar ‘één keer, één ontmoeting’ wil ons herinneren aan het besef dat we elk moment dat er toe doet moeten koesteren, omdat het vluchtig is. In de kracht van de gebeurtenis beseffen we het uitzonderlijke van deze kortstondige ontmoeting: straks is het voorbij, en alleen de herinnering blijft hangen. Op dat moment komen we als mens de schuchterheid van de reeën tegemoet door het vermijden van oogcontact. Het neerslaan van de ogen kan als lichaamstaal gezien worden als een teken dat men zich niet dominant wil opstellen. Het gebruik van het werkwoord ‘zakken’ treedt deze gedachte bij. Maar ook dan zal het niet lang duren, het hangt af van de afstand tussen mens en dier, vooraleer de reeën het hazenpad kiezen.
En dan, op de terugweg, kiemt een zaadje dat later zal uitgroeien tot een onze blik verruimende monoku.
Na de bespreking van deze twee verzen werd overgegaan tot vermelding en uitreiking van de drie prijzen.
De derde prijs (winnaar krijgt een oorkonde en 100 euro) werd toegekend aan Ayşegül Yavuz.
Twee sleutels — geen thuis.
Deze monoku die bestaat uit vier woorden, wordt in het midden gescheiden door een gedachtestreepje. In de eerste twee woorden is sprake van twee sleutels. Sleutels waarmee deuren en sloten geopend kunnen worden. Het gedachtestreepje werkt effectief. Voor het streepje is er de verwachting van een opening, na het streepje wordt abrupt iets afgesloten. Korter kan bijna niet. De regel is minimalistisch, en daarom geschikt voor de monokuvorm. Er zit een mooie contrastwerking in.
De korte regel laat veel aan de lezer over, en biedt ruimte voor een aantal verhaallijnen. Eén jurylid noemde het ‘een verkapte noodkreet en hulpeloze situatie’. Betreft het hier een stel dat op elkaar uitgekeken is? Gaat het over kinderen van gescheiden ouders die op twee plekken wonen en op beide plekken geen gevoel van thuis ervaren? Of gaat het over mensen die uit een ander land naar België of Nederland zijn gekomen en niet meer thuis zijn in hun land van geboorte maar nog niet thuis in het land waar zij terecht zijn gekomen?
Het is knap om al deze en mogelijk nog andere verhalen in vier woorden samen te vatten, waarbij de opgeroepen emotie universeel is.
De tweede prijs (winnaar krijgt een oorkonde en 150 euro) werd toegekend aan Kevin Amse:
Visite — we krijgen stilte bij de taart
Wij, mensen, zijn sociale dieren. We houden graag contact met onze medemensen, vooral met diegenen waarmee we ons op een of andere manier verbonden voelen.
Bij iemand ten huize gaan noemen we gewoonlijk ‘bezoeken’ of ‘een bezoek brengen’. ‘Bij iemand op visite gaan’ klinkt net een fractie ouderwetser, en draagt een lichte ondertoon van plechtstatigheid. Naar oude gewoonte wordt het beste servies bovengehaald, en daarbij horen koffie, melk, suiker, en koekjes of taart.
De dichter van deze monoku kiest voor verrassing: de traditie wil dat we koffie bij de taart krijgen. In dit vers wordt fijntjes in het midden gelaten of er nu al dan niet koffie wordt geschonken. Maar de lezer wordt zich gewaar van een ietwat kille tocht, die ongemak uitademt.
Dat de dichter hier gekozen heeft voor een monoku en niet voor een senryū heeft hem toegelaten om alleen de essentie te beschrijven. Wat er gebeurd is voor de ontmoeting, of tijdens de begroeting, wordt bijgevolg overgelaten aan verbeelding en interpretatie van de lezers. Jazeker; lezers. Want de kracht van de gebruikte woorden laat iedereen toe om te kiezen voor een eigen situatieschets. En wie weet, misschien is die schets wel gestoeld op een eigen ervaring?
Het element ‘stilte’ is heel suggestief en wil zich niet in één vakje laten opsluiten. Alleen al daarom is de stilte welkom in het wereldje van haiku, en aanverwanten. Het is niet voor niets dat in de vorige uitgave van ’Vuursteen’ enige aandacht werd besteed aan de afwezigheid van welk geluid dan ook.
In het geval dat nu besproken wordt kunnen we gerust stellen dat, bij wijze van spreken, stilte de kers op de taart is.
Over de eerste prijs (winnaar krijgt een oorkonde en 250 euro) van Luc Vos was de jury unaniem.
de babykleertjes waren te groot en dat blijven ze
De krachtige inhoud leent zich uitstekend om in één regel sober, in weinig woorden te worden weergegeven. De regel opent met een concreet beeld van babykleertjes die te groot waren. Doordat ‘dat blijven ze’ volgt op ‘waren te groot’ is er sprake van een sterke samensmelting en wordt een onverwachte lading meegegeven. De emotie wordt versterkt door het gebruik van het verkleinwoord kleertjes. Bij babykleertjes denk je onwillekeurig aan groei, maar in deze regel komt de groei tot stilstand. De lezer moet zich afvragen waarom ze te groot zijn gebleven, maar de vaststelling dat de toedracht niet expliciet wordt weergegeven, maakt de regel aangrijpend.
Knap om zoveel zeggingskracht in één regel te brengen!
PAUL MERCKEN POEZIEWEDSTRIJD 2026
HAIKUWEDSTRIJD FENIKS
Project Feniks wil ruimte creëren en tijd vrijmaken om het onzegbare te vatten, het onverdraaglijke een plaats te geven en de onmacht te transformeren tot een teken van hoop.
Een moment van stilte én van stem, in het hart van de stad.
Samen geven we vorm aan wat we niet in woorden kunnen vatten.
Samen laten we iets nieuws ontstaan: een collectieve metamorfose.
In dit kader is er een haikuwedstrijd die loopt tot en met 10 januari. Op zaterdag 17 januari worden de laureaten van de wedstrijd bekend gemaakt. Voor meer informatie, zie https://viadagio.wordpress.com/2025-09-feniks/
Paul Mercken aanmoedigingsprijs 2024: Tan-renga haiku wedstrijd voor duo’s
Het thema voor de ‘Paul Mercken Aanmoedigingsprijs’ voor het jaar 2024 is ‘tan-renga‘. In de Japanse poëzie is een renga een kettinggedicht die door diverse dichters geschreven wordt. Tan-renga (短連歌) is de kortste vorm en kan vrij vertaald worden met ‘kort kettinggedicht’. Een kort gedicht waarin twee dichters verbonden zijn door associaties in het denken.
De tan-renga lijkt in verschijningsvorm veel op de tanka, maar wordt door twee verschillende dichters geschreven. Een eerste dichter schrijft de eerste drie regels bestaande uit circa 5-7-5 lettergrepen. Een tweede dichter sluit aan met twee regels van circa 7 lettergrepen, in een poëtische dialoog. Een voorbeeld ter illustratie:
na het kampvuur
ondanks de muskieten
een rustige nacht
vanuit hun slaapzakken
staren ze naar de sterren
Opgave:
Zoek een collega haikudichter waar je een duo mee gaat vormen. Maak als duo een tan-renga. Jullie mogen zelf beslissen wie welke strofes gaat schrijven. Van belang is dat je op elkaar reageert en als duo inzendt. Voor de winnaars zijn mooie geldprijzen beschikbaar. Het winnende duo ontvangt 250 euro. Voor de tweede en derde prijs zijn respectievelijk 150 en 100 euro beschikbaar. Hieronder het wedstrijdreglement:
- Maximaal twee tan-renga’s per duo. Een duo bestaat uit twee verschillende personen.
- Een persoon mag aan meerdere duo’s meedoen.
- De tan-renga is Nederlandstalig en mag niet eerder in het openbaar domein gepubliceerd zijn.
- Strikte toepassing van klassieke haikuregels, zoals 5-7-5 lettergrepen en een seizoenswoord, is niet vereist.
- De jury van de haikuwedstrijd zal nog nader bekend gemaakt worden. Lodewijk Ouwehand verzorgt het wedstrijdsecretariaat.
- Over de uitslag kan niet gecommuniceerd worden.
- De prijsuitreiking is tijdens de Haiku-Ontmoetingsdag die op zondag 27 oktober 2024 in Antwerpen/Wilrijk georganiseerd wordt. Prijswinnaars ontvangen hiervoor tijdig een e-mailbericht. Als je geen bericht ontvangt, dan betekent dit dat jouw inzending helaas niet tot de prijswinnaars behoort.
- De uiterste inzenddatum is 1 augustus 2024.
INSCHRIJVINGSFORMULIER: https://haiku.nl/paul-mercken-aanmoedigingsprijs-2024%3A-tan-renga-voor-duo%27s
GOLDEN HAIKU WEDSTRIJD
Van 9 januari tot 4 februari 2024 kan je deelnemen aan de Golden Haiku wedstrijd. Je kan één of twee haiku’s insturen. Vorig jaar stuurden 1600 deelnemers 3100 haiku’s. De winnaar was toen Rich Schilling met deze haiku:
dusk
a deeper shade
of crow
INTERNATIONALE HAIKUWEDSTRIJD VANCOUVER
In Vancouver staan niet minder dan 43.000 (!) kersenbomen. Sinds 2005 organiseert men er een heus “kersenbomenfestival”, met wandelingen, fietstochten, een reuzepicknick en uiteraard een haikuwedstrijd. Tot 1 juni kan je twee haiku’s insturen. Verdere informatie vind je op https://vcbf.ca/event/haiku-invitational-2023/
JOUW HAIKU OP DUIZENDEN THEEZAKJES?
Het Japanse bedrijf ITO EN, de belangrijkste producent van groene thee in Japan, organiseert voor de 34e keer een bijzondere haikuwedstrijd. De haiku’s van de winnaars zullen op de producten van het bedrijf gedrukt worden en dus een zeer ruime verspreiding kennen. Het is zowel een grote publiciteitscampagne van het bedrijf als een wedstrijd die het haikuleven een boost geeft.
Vorig jaar waren er bijna twee miljoen inzendingen waarvan 33.941 inzendingen in het Engels.
Ook dit jaar worden veel inzendingen verwacht. Tweeduizend haiku’s worden geselecteerd en krijgen een plaats op hun producten. Als je deelneemt en je hoort bij de winnaars, horen we het graag.
Je mag maximaal zes (Engelstalige) haiku’s insturen. De deadline is 28 februari 2023.
Voor meer informatie en deelname: https://itoen-shinhaiku.jp/en/
PAUL MERCKEN AANMOEDIGINGSPRIJS 2023
De ‘Paul Mercken Aanmoedigingsprijs’ voor het jaar 2023 is een haikuwedstrijd met als thema: Wabi-Sabi. Wat is Wabi-Sabi? Er bestaat eigenlijk geen duidelijke definitie. Het is een levenshouding, een manier van kijken naar het leven en de dingen. Wabi-Sabi is vaststellen dat de dingen vluchtig en vergankelijk zijn, en dat ze niet perfect zijn. De aanvaarding en waardering van vergankelijkheid en imperfectie staan centraal.
De opgave van de wedstrijd is een haiku te schrijven, vertrekkende van kunstwerken uit een tentoonstelling in Leiden waarvan je op de website www.haiku.nl foto’s vindt. De winnaar ontvangt 250 euro. Voor de tweede en derde prijs zijn respectievelijk 150 en 100 euro beschikbaar.
De uiterste inzenddatum is 1 augustus 2023.
Voor meer informatie: https://haiku.nl/blog/2022/10/31/wabi-sabi-haikuwedstrijd/
