11 oktober 2026: 50 jaar haiku in Vlaanderen

Freddy Vandekerckhove

Vroege haikuverzen duiken natuurlijk al eerder op in Vlaanderen. Zo kennen velen onderstaand charmant kleinood van August Vermeylen, gepubliceerd in 1921:

Zilvervisje glimt
langs ’t onzeekre watervlak
en hapt er een ster.

Maar het duurde nog tot 9 oktober 1967 vooraleer formeel, met Bart Mesotten als drijvende kracht, een ‘haikoe-centrum’ in Vlaanderen (en kort daarna in Nederland) werd opgericht om “allerlei initiatieven te coördineren en het kreatief schrijven van originele oorspronkelijk nederlandstalige haikoe te stimuleren” [sic].

De tweejaarlijkse ontmoetingsdag Nederland/Vlaanderen in Wilrijk kwam bijgevolg welgelegen om er ‘iets’ van te maken.

Met de ‘road movie’ over Jos Vos namen we meteen een vliegende start en gingen op stap in Oxford met de ‘kapoen uit Genk’ die in zijn autobiografie al eens fel uithaalt naar een en ander, net zoals Shonagon (van wie hij het Hoofdkussenboek vertaalde) dat ook deed. Maar er kwam meer.

Herman van Rompuy, de eerste voorzitter van de Europese Unie, oud premier van België, – in sommige kringen ook bekend als ‘Haiku Herman’ – deelde met ons in een videoboodschap zijn bezorgdheid en de wens dat poëzie en haiku in de meest compacte vorm ervan meer mensen zou verbinden, aandacht voor het kleine en terug wat verwondering in de wereld zou brengen ….

Gwen Cresens liet daarop door zijn accordeon de zachte tonen van Tombe la Neige, tu ne viendras pas çe soir ... neuriën en bracht meteen de gewenste stemming in de zaal.

Willy van de Walle demonstreerde aansluitend zijn eruditie in een lezing waarna we met Jos Vos in een levendige dialoog gingen over zijn meeslepende vertalingen van Japanse romans en bloemlezingen van Genji tot Buson én meer. Zo leerden we dat Jos hierbij zijn taalgevoel  laat primeren boven de letterlijke weergave van de teksten die hij liefst in de meest originele versie hanteert.

Vervolgens heeft hij zijn ‘vossenstreken’ in de aanpak van vertalingen ook niet verheeld. De lange weg van Japans (die volgens sommigen voor ons westerlingen te hoog gegrepen is) naar Nederlands maakt hij alleszins meer toegankelijk door zijn gedetailleerde voetnoten en beschrijvingen die in de loop der jaren nog kleurrijker zijn geworden. We zijn er een pak wijzer door geworden.

Met een grandioos slotHAIKoord toonde Gwen dat, net als haiku, zijn muziek volks en elitair kan zijn, net als haiku, in alle streken van de wereld en tot iedereen zingt en ons tot een lach of een traan beweegt sinds het midden van de negentiende eeuw, ook weer net als haiku. En tussendoor schetste hij meteen de lange weg van het Chinese stemfluitje van vijfduizend jaar geleden tot het hart van de accordeon in het Italiaanse Castelfidardo.

Dit leidde meteen tot een verzoek aan de deelnemers om ter plekke een accordeon-haiku op te stellen. (lees de resultaten achteraan)

Na de lunch en het genieten van de Soundscape Mount Fuji van Stefan van Alsenoy en (alweer Gwen) keken we met belangstelling uit naar wie van de meer dan 200 inzendingen laureaat zou worden van de Paul Mercken MONOKU wedstrijd. Karen de Boer en Walter Vereertbrugghen presenteerden de resultaten, met een gedegen geargumenteerd juryverslag dat helaas niet op één lijn zoals Monoku, valt samen te vatten.

Naast de inzendingen van Bert Elzinga en Annick Speeleveld kwamen de laureaten aan bod met als kortste

twee sleutels – geen thuis            

van Ayşegül Yavuz op de derde plaats

visite – we krijgen stilte bij de taart           

van Kevin Amse op de tweede plaats en

de babykleertjes waren te groot  en dat blijven ze            

van Luc Vos op de eerste plaats.

De marktplaats werd een ontmoetingsplaats! Vooral dan met de zoektocht langs de tentoongestelde foto-haiku. Wie van de haikuvonkers hoort bij welke prent?, Riet De Bakker scoorde 14/14 en won daardoor nipt van Maria de Bie en Jeannine Hoedemakers. Dat ging wel gepaard met luid geroezemoes waarbij iedereen staande,  elkaar aansprak, commentaar gaf, opmerkingen maakte en voor vele aspecten van de prenten bewondering uitsprak. Ik durf het de échte haikusfeer te noemen.

Oogstrelend waren de prachtige bloemstukken in ikebanasfeer, opgesteld door Lieve Fimmers die meteen een introductie over de technieken gaf die ze de jongste twaalf jaar opbouwde.

Op het free podium declameerden we onze haicordeonverzen telkens eindigend op applaus.

Kortom, er valt heel nog wat te vertellen over deze dag. De werkzaamheden in de keuken, de voorbereiding met alle leden van haikuvonken, de gedeelde spanning van: ‘zou die nu écht te laat of niet komen’ … Het droeg in grote mate bij tot de groei van ons ‘samen gevoel’ waar ‘Haiku Herman’ ook naar verwees.

Dat laatste willen we met onze  leden verder uitbouwen in het Antwerpse. De cultuurschepen, een oude bekende van Ferre benadrukte bij de opening meermaals de binding en de steun van het bestuur aan de werking van onze vereniging. Meteen zadelde hij ons op met nieuwe voorstellen waarvoor hij uiteraard ons ja-woord kreeg.

Op de valreep presenteerde Riet De Bakker nog de jubileumuitgave Goudzoekers, door haar samengesteld uit tientallen ingezonden herinneringen aan de voorbije vijftig haikujaren en toonde Karen de Boer ons de nieuwe, dit maal weer afgeprinte uitgave van ‘Aan het Woord’. Ook wie de vernieuwde Kantelkalender 2027 had besteld, kon haar/zijn exemplaren al mee huiswaarts nemen.

Dit evenement mocht rekenen op de steun van Karumi, de Kring van Beerse, de Fluweelboom en enkele anonieme (ook uit Nederland) sponsors. Het spreekwoordelijke gat in de begroting werd gedicht door opgespaarde middelen van haikuvonken en bovenal uit de beurzen van onze Nederlandse en Vlaamse haikuvrienden.

We kijken uit naar de voortzetting in Nederland in 2027.

Nog een greep uit de verzen van de dag (de auteurs zijn bekend):

Ons weerzien –
het tikken van twee brillen,
drie kussen lang.

Adamo’s sneeuw
tuimelt uit de accordeon
een golf van weemoed
zijn vingers strelen
porseleinen parelen

hoe hartverwarmend
het accordeon wiegt zacht
op de frisse melodie

luchtige klanken
huppelend over de toetsen
accordeonist

tussen de tonen
haiku dansen door de tijd
pas vijftig jaren

de branding
nadert gehoorafstand
accordeonmuziek

met zijn klanken
kadreert de muzikant
haiku’s tot kunstwerk

klanken spreken
een taal zonder woorden
elke noot telt

zijn vingers dansen
boven zijn stille voeten
twee kleuren veters

zijn accordeon
die meeslepende klanken
haar lijf vibreert